Hình 1: Biểu hiện tôm bị mềm vỏ kinh niên, vỏ nhăn nheo và nhợt nhạt
1. Nguyên Nhân Khiến Tôm Bị Mềm Vỏ
- Thiếu khoáng chất thiết yếu: Tôm cần các nguyên tố khoáng như Canxi, Magie, Photpho, Kali... để tái tạo và làm cứng lớp vỏ mới sau mỗi lần lột xác. Ao nuôi thiếu khoáng hoặc tỷ lệ khoáng mất cân đối sẽ khiến quá trình làm cứng vỏ không hoàn chỉnh.
- Chất lượng nước không đảm bảo:
- Độ kiềm thấp (dưới 80 mg CaCO3/lít) cản trở trực tiếp quá trình hấp thu khoáng chất của tôm.
- Độ pH dao động mạnh hoặc tụt thấp hơn 7.5 làm rối loạn trao đổi chất.
- Hàm lượng khí độc NH3, NO2, H2S cao gây stress sinh lý, gián đoạn chu kỳ lột xác.
- Dinh dưỡng thiếu hụt: Khẩu phần ăn thiếu vitamin C, D, K hoặc các khoáng vi lượng như kẽm, đồng làm chậm quá trình tổng hợp vỏ kitin.
- Tác động môi trường mùa mưa: Mưa kéo dài làm ngọt hóa nước mặt, tụt độ kiềm, giảm độ mặn và nhiệt độ ao đột ngột, gây sốc sinh lý hàng loạt.
2. Biểu Hiện Đặc Trưng Của Bệnh Mềm Vỏ
- Tôm sau khi lột xác vỏ vẫn mềm yếu kéo dài, vỏ không bóng, sờ vào thấy nhăn nheo và mỏng manh.
- Màu sắc vỏ nhợt nhạt, thiếu sắc tố sáng bóng tự nhiên.
- Tôm ăn kém, chậm lớn, bơi lờ đờ ở tầng mặt hoặc tấp mé ao.
- Tỷ lệ hao hụt tăng cao sau mỗi chu kỳ lột xác do tôm yếu bị đồng loại tấn công cắn ăn thịt.
3. Phác Đồ Phòng Trị Và Khắc Phục
1. Quản lý và ổn định chất lượng nước
- Duy trì độ kiềm chuẩn: Giữ độ kiềm ổn định từ 100 – 150 mg CaCO3/lít. Nếu kiềm thấp, bổ sung bằng vôi Dolomite (CaMg(CO3)2) hoặc vôi nung (CaO). Trong điều kiện ao mềm nước hoặc sau mưa to, kết hợp thêm bột đá vôi (CaCO3) để nâng kiềm từ từ, tránh gây sốc tôm.
- Ổn định độ pH: Giữ mức pH lý tưởng trong khoảng 7.8 – 8.3, hạn chế dao động quá 0.5 đơn vị trong ngày để tránh sốc sinh lý thời điểm tôm lột xác rộ.
- Kiểm soát khí độc: Sử dụng men vi sinh xử lý đáy định kỳ 5 – 7 ngày/lần. Khi khí độc vượt ngưỡng, kết hợp khoáng, Zeolite, Yucca và tăng cường sục khí oxy tối đa.
2. Tăng cường dinh dưỡng & khoáng chất
- Sử dụng thức ăn chất lượng cao với hàm lượng đạm tiêu hóa cao (từ 35% trở lên), giàu lipid và acid amin thiết yếu.
- Bổ sung premix vitamin (C, D3, E, K) để nâng cao sức đề kháng, hỗ trợ hấp thu Canxi và giảm stress.
- Bổ sung định kỳ khoáng hữu cơ đa vi lượng hấp thu qua mang và vỏ, đặc biệt vào ban đêm hoặc trước chu kỳ lột xác 1 - 2 ngày để tôm cứng vỏ nhanh chỉ sau vài giờ lột.
3. Quản lý chu kỳ lột xác
- Theo dõi dấu hiệu sắp lột xác (vỏ mỏng, gan tụy đầy, đường ruột rút ngắn) để chủ động cấp khoáng trước.
- Tránh các tác động gây sốc như tạt vôi liều mạnh, dùng hóa chất diệt khuẩn hoặc thay nước đột ngột trong những ngày tôm đang lột xác đồng loạt.
